اخیرا سخنرانی ای از اکبر گنجی درسایت نیلگون منتشر شده که خواندن آن بسیار مفید است.او دراین سخنرانی به صراحت می گوید "عقل انسان ملاک بسنده وضروری برای حل دشواریهای پیش روی اوست." درجای دیگری او "مدرنیته رنسانس و اومانیسم "را آموزگار خود می شمارد. دراین سخنرانی او مولفه های اومانیسم رابه خوبی بیان میکند.ازجمله اینکه" اومانیسم درمقام یک دیدگاه وجودشناختی قائل شدکه انسان مرکزومحورجهان هستی است وبنابراین نباید فدای هیچ چیزدیگری شود ونباید طفیل و انگل هیچ موجودبرترازخودش تلقی شود." 

شاید بیان این نکات مفید باشد:اول آنکه دهه هفتادوسالهای اخیر باهمه تلخی ها این حسن را داشت که کسانی چون گنجی - سپاهی واهل دیانت دیروز- بی پرده تفکرات خودرابیان کنند.

اماشایدمساله مهمتر این باشد که چرا امثال گنجی - سوای قبول ویا رد تفکر آنها - دراین تغییر تفکر به خوبی به روح مدرنیته یعنی" اومانیسم "پی برده اند اما بسیاری از اندیشمندان کشور هنوز غرب را اجزای پراکنده ی بدون روح  می دانند که می توان آنها را وارد کرد و درکنارسایر اجزای فرهنگ این مرزوبوم نشاند؟ به هرحال این شناخت روح حاکم برغرب مدرن درخور توجه است گرچه اودربین شرق وغرب مدرن دومی رابرگزیده است.      

ازاین صحبتها زیاد درمملکت گفته می شود.اماچرا چنین فردی تا رییس دفتری رییس جمهوربالا می رودخودحکایتیست. 

این مطلب تیر۸۵درهفته نامه اصفهان به چاپ رسید.

قرارشده است این هفته درباره دغدغه های خود بنویسیم.مسلما دراین جا مراد دغدغه های اجتماعی است نه شخصی، دغدغه های شخصی من به چه درد مخاطب می خورد! پس باید سری بزنیم به دنیای کنونی وببینیم باآرمانها وآرزوهایی که داریم،چه باید گفت. وقتی صحبت از دغدغه می شود باید ازمشکلات وآسیبها سخن گفت وگرنه آنجایی که همه چیز مطابق خواست انسان پیش می رود که جایی برای دغدغه نمی ماند. والبته چون نوشتن تمام دغدغه ها نه ممکن است ونه مطلوب، ناچار باید دست به گزینش بزنیم. شاید یکی از مشکلاتی که امروز به آن دچارهستیم گذشته از گسستگی نسلها وآثار برآمده از آن که امری است اگر نگوییم طبیعی حداقل شناخته شده، گسستگی در بین طبقات گوناگون جامعه ماست. معیار گسستگی گفته شده صرفا اقتصادی نیست،بلکه شایداین مولفه کمترین اهمیت را دارا باشد،بحث برسر این است که اقشار گوناگون اجتماعی کمتر سخن دیگران را درک می کنند وهر کدام دغدغه های خود را اصیل می پندارند واین شکافها آنچنان در حال عمیق شدن است که همسخن شدن وهمدلی بین افراد جامعه را به شدت کاهش داده است. شاید تا اینجا هم مشکل آنچنان بغرنج نباشد. این مساله آنجایی بیشتراهمیت می یابد که مشغولیت های فکری افرادی درجامعه فقط معطوف به تمتع شخصی باشد. در چنین شرایطی منطق واستدلال به حاشیه رانده میشود و این گسستگی اهمیتی خاص می یابد. شاید برای هرجامعه ای هیچ چیز ویرانگرتر از لذت پرستی نباشد. جوامع زیادی را تاریخ بشریت به خود دیده است که پرستش لذت – برواژه پرستش تکیه دارم که در ادامه علت آن خواهدآمد.- آن ها را از هستی ساقط کرده است . مزه تلخ سقوط آندلس که باشاهدوشراب سقوط                                                                                                                       کردهنوززیرزبان مسلمانها هست. - والبته فقط برای آنهایی که حافظه تاریخی دارند.- این مساله امروزه به دلایلی ابعاد پیچیده تر یافته است که رودررویی با آن را مشکل کرده است. نفس انسان اگرمهاری آن را محدود نکند بلاشک درمسیرلذت پرستی خواهد افتاد، پس تا بشرهست جامعه بشری هم درخطرفرورفتن در این مشکلات هست ،امااینکه چرا امروزه ابعاد وسیعتری یافته است جای پرداختن دارد.

گفتیم که نفس انسان اگرمهاری آن را محدود نکند ،درمسیرلذت پرستی خواهد افتاد،اما آنچه که دردنیای امروزمهم است این است که عواملی دراین میان به نفس انسان یاری می رسانند. شاید درهیچ دوره ای ازتاریخ ،بشرارضای نفس خود راتوجیه علمی وتئوریک آن چنان که امروزمی کند نکرده است. مراکز فساد عمری به درازای عمربشریت دارند اما نکته ای که قابل توجه است آنکه مراکز فسادهمیشه درحاشیه شهرها وجود داشتند وحتی کسانی که به این مکانها می رفتند ازقبح اعمال خود کاملا اطلاع داشتند. درچنین فضایی حتی اگرفرد عملی خلافی هم انجام می داد همیشه در ناخودآگاه خود متوجه خلاف بودن آن بود وهیچ گونه دلیل وبرهانی ندای فطرت اورا سرکوب نمی کرد واین را مقایسه کنید با بشری که امروز پا به این کره خاکی می گذارد،دردنیایی که با عقلانیت،علم وآزادی راه را برای هرگونه تمتعی هرچند غیر اخلاقی باز می گذارد وبه این ترتیب حتی اندک موانعی که پیش از این انسان در جلوی خود می دید هم ازمیان می رود.روزی فیلسوفی مبانی اخلاقی را با پتک استدلال می کوبد وروزی دیگرروانشناسی با تحقیقات علمی خود. ورسانه ها نیزهنوز شایستگی وحقانیت این تئوری ها اثبات نشده به اشاعه آنها می پردازند وکیست نداند که درآمد صنعت رسانه ای دراین زمینه از تجارتهای سود آوردنیاست. پس منشا این اقبال رسانه ها کاملا آشکاراست.اینکه عده ای در محاورات روزمره این پرسش را مطرح می کنند که« آیا این اصول اخلاقی که می گویید رافقط شما می فهمید ولی دهها فیلسوف وروانشناس نمی فهمند»،دقیقا موید همین مطلب است که افرادی در جامعه لذت پرستی وحتی رعایت نکردن بعضی اصول اخلاقی را دارای پشتوانه فرهنگی وعلمی می دانند. به هر حال فروریختن حرمت حدوداخلاقی مساله ای است که هنوزاز طرف اهل فکر وفرهنگ جامعه جدی گرفته نشده است. والبته از سویی دیگر این مساله وقتی نگران کننده ترمی شود که نهادهای فرهنگی ازکناراین گونه معضلات به راحتی رد می شوند وآنها را مسائلی فرعی تلقی می کنند. اما اینکه چرا اینگونه نابهنجاری ها فرعی تلقی می شود وپیدایش یک نظریه ای- احیانا نه چندان با اهمیت - دریک حوزه فکری که با عقاید ما سازگارنباشد اصلی محسوب می شود سوالی است که اهمیتی فراوان دارد. آیا می توان پرسید که این "اصلی" و"فرعی" برچه اساسی تعیین شده است؟آیا این احتمال وجود نداردکه در غفلت کامل از چنین معضلاتی و در مشغولیت به درگیری های فکری، جامعه ازجایی دیگر متلاشی شود؟از طرف دیگروجود محدودیت های دست وپا

گیر ومحروم کردن جوانها از لذتهای مشروع دربه وجود آمدن این وضعیت حائزاهمیت است.- اصطلاح لذت پرستی رابه کاربردم تااز لذتهای مشروع متمایزباشد.- جوانی که درهنجارهای جامعه خود جز"منع "چیزدیگری نمی بیند چاره ای جز شکستن هنجارها وبی توجهی به اهل فرهنگ – که آنها راعامل این محدودیت ها می داند- نخواهد دید. اگرمتفکران جامعه نتوانند نیازهای جامعه را درک کنند وجزمنع برنامه دیگری ارائه ندهند هرجوانی برای ارضای نیازهایش به" نسخه خود" عمل خواهد کرد، چراکه "هنجارهای جامعه "راهی رابرای اونمی گشایند. واین جزبه آنارشیسم ویک فاجعه منتهی نخواهد شد. درجامعه ای که جوان نظرات "فرهیختگان جامعه" را مفید به حال خود نداند"انقطاع "کامل جوان ازفرهنگ جامعه امری حتمی است ودراین صورت جوان تمامیت فرهنگ جامعه خود اعم ازنقاط قوت وضعف را زیر سوال خواهدبردواین اتفاق جز به بی فرهنگی راهی نخواهدداشت.  

 شمعی سوزان خواهم بود که از سوزش من شاید بشریت لذت خواهد برد.

 *این مطلب خرداد۸۵درهفته نامه اصفهان به چاپ رسید. 

معمولا وقتی درباره محصولات تکنولوژیک بحث می شودگزاره هایی که بیان می شوند شبیه هم هستند خواه آن محصول اتوموبیل باشد یا رادیو یا موبایل والبته این امر شاید بی ارتباط با خاستگاه فکری و فلسفی  این محصولات که همچون روحی درهمه آنها وجود داردنباشد.آیا انسان حقیقتا به موبایل نیاز دارد؟وانسانهایی که در قرون گذشته بدون آن زندگی می کرده اند دارای خلایی جدی درزندگی خود بوده اند؟می توان گفت هیچ یک ازمحصولات تکنولوزیک نیازی حقیقی از انسان را برطرف نمی کنند و مورد نیاز ذاتی انسان نیستند.

به عنوان نمونه اتوموبیل نیازی ذاتی از انسان را بر طرف نمی کند اگر امروزه نیاز به ماشین داریم به این دلیل است که شهرها گسترش یافته اند وبیان این نکته نیز ضروری است که ساخت اتومبیل موجب گسترش شهرها شد ونه بالعکس- به این معنا که بشر برای حل دوری راهها در شهرهای بزرگ ماشین را نساخته است.- در گذشته که ماشین نبود ساختار شهرها طوری طراحی می شد که هرکس برای رفع نیاز خود - مثل جایگاه مساجد جامع بازارها و... در شهرهای قدیم-  کمترین مسافت ممکن را بپیمایدوبشرالان در هر کجایی که بخواهد سازه های خود را بنا می کند چرا که می داند مسافت های طولانی را با ماشین می تواند بپیماید.رفتن به مدرسه چهار باغ عهد صفوی- باامکانات آن زمان- همان مقدار زمان می برده است  که امروز بخواهیم به دانشگاه صنعتی برویم ویا به دانشگاه نجف آباد. اتومبیل در صرفه جویی زمان هیچ کمکی به انسان نکرده است.گذشته از آن که خوداین گسترش شهرها به دوری افراد از یکدیگر کمک کرده است.اقوام حتی سالی یکبارهم دیدار هم نمی روند.

 موبایل هم مانند تمامی  محصولات تکنولوژیک ذاتا مورد احتیاج انسان نیست اما وقتی وارد زندگی بشر شد ازآن گریزی نیست. وباز همان معضلاتی را که برای دیگر وسایل ساخته این تمدن هست برای موبایل باید مرور کنیم.

در مورد ضررهای امواج موبایل در رسانه ها زیاد صحبت شده است.آیا استفاده ازموبایل - نه فقط موبایل بلکه تمامی این مصنوعات جدید مانندماشین محصولات شیمیایی سوختهای فسیلی و... که هرکدام به نوعی آلاینده هستند  - ارزش به خطر انداختن تندرستی را دارد؟درمورد هزاران انسانی که سالها ازعمر -وشایدتمام عمر- خودراصرف ساخت ویاتوسعه مثلا یک گوشی موبایل می کنند چه باید گفت؟قراربر این است که تکنولوزی در خدمت رفاه بشر باشد ولی درعمل کاملا وارونه است وبشردر خدمت تکنولوژی قرارگرفته است.معمولا گفته میشود این وسایل ازجمله موبایل " ابزارهایی" هستند که درخدمت" اهداف" بشر قرار می گیرندامابایدپرسیددرخدمت کدام هدف؟آیا بشرامروزهدفی هم در زندگی دارد؟اگر هدفی هم باشد آن هدف چیزی "ساختن همین ابزارها"نیست.بشرامروز بایدبخشی ازعمر خودراصرف ساخت ابزارهای گوناگون کند وبخش دیگرراصرف یادگیری چگونگی استفاده ازاین ابزارها. امروز بایدکامپیوتر یادبگیردودههانرم افزار مربوط به آن را وفردا موبایل وروزدیگر اینترنت وکار باشبکه جهانی روی خط وفردا تجارت الکترونیک و...دیگرچه جایی برای فکر برروی "هدف" می ماند. 

 وپرسش مهمتر این که پس چرا با همه انتقادات اندیشمندان پست مدرن وسنت گرااز مدرنیسم  ومصداقا طرفداران محیط زیست ازوضع کنونی  مدرنیسم مسیرخودراطی می کندوبسیاری از مردم با اشتیاق منتظرمحصولات جدیدتر هستند؟وآیا سرمایه داری جهانی که حیاتش وابسته به توسعه روز به روز تکنولوژی برای قبضه بازارها وکسب سوداست اجازه تامل دراین مباحث راخواهدداد؟ممکن است گفته شود شما توجهی به این مباحث نداشته باشید واز   

این ابزارهادرخدمت هدف خود- هرهدفی که هست –استفاده کنید.اما آیا این وسایل درخدمت هر هدفی قرارخواهندگرفت؟دربحث اینترنت به این موضوع خواهیم پرداخت.

این مطلب اردیبهشت۸۵درهفته نامه اصفهان به چاپ رسید.

درباره ماهواره وتبعات آن درمحافل فرهنگی چندین سال است که بحث وگفتگو جریان دارد. اگرچه زیاده گویی در این باره کمی این بحث راخسته کننده کرده است اما چون تبعات این موضوع همچنان دامنگیر جامعه ماست شایدتامل درآن خالی از فایده نباشد. بهتراست بحث درباره ماهواره را بااین پرسش شروع کنیم که منافع سازندگان این ابزارها درچیست؟اگرامروزه کالایی تولید می شود بلاشک باید منافع سازندگان وتامین کنندگان هزینه ها را تامین کند.سرمایه داری امروزجهان هرپدیده ای راکه خلاف منافع خودباشد ازهستی ساقط می کندچه رسدبه آنکه خود درساختن آن مشارکت کند.

این مطلب اسفند ۸۴ در هفته نامه اصفهان به چاپ رسید.زحمت ویرایش این مصاحبه باموسی محمدیان بود.

حاج محمود جان نثاری تنها 16 سال داشت كه به جبهه رفت.

در طول جنگ هم يا جبهه بود يا روي تخت بيمارستان.

هر وقت كه جبهه بود، در گردان‌هاي خط شكن فعاليت مي‌كرد.

كمتر عضو از بدن حاجي هست كه طعم گلوله و تركش را نچشيده باشد و چند تايي از آنها هنوز در بدن او مهمانند.

حاج محمود مثل بقيه بچه‌هاي جنگ، وقتي خاطره‌اي مي‌گويد،

لبخند از لبش و اشك از چشمش جدا نمي‌شود.

او هم مثل همه باقيمانده‌ها، غبطه مي‌خورد به رفقاي شهيدش و ما هم.

آنچه مي‌خوانيد قرار بود مصاحبه باشد،

ولي لحن گرم و شيواي حاجي، جاي سوال باقي نگذاشت و خيلي بيشتر از آنچه مي‌خواستيم برايمان گفت،

 انگار سنگ تمام گذاشتن عادت اين مردان است.

این مطلب آذر ۸۴ در هفته نامه اصفهان به چاپ رسید.

معمولاً شبكه 3 به عنوان شبكه جوان شناخته مي‌شود و البته صدا و سيما هم از اين كه مردم چنين برداشتي داشته باشند، خشنود است. وقتي تلويزيون را روشن كني و نگاهي به اين شبكه بيندازي، يا فوتبال است يا طنز و يا هر برنامه ديگري كه جدي نباشد.

حتي ساختار برنامه‌هاي فكري آن هم چنان طراحي مي‌شود، كه اصلا جدي به نظر نرسد. و البته سازندگان اين برنامه‌ها را هم گريزي نيست كه علت آن در ادامه خواهد آمد.